Blogger Template by Blogcrowds.

Showing posts with label मधुकलश. Show all posts
Showing posts with label मधुकलश. Show all posts

श्री.हरिवंशराय 'बच्चन' ह्यांच्या 'मधुकलश' कवितासंग्रहातील 'कवि का गीत' ह्या कवितेचा अनुवाद.

१.
ऊर ते कसले उकलण्या गाठ काही ज्यास नाही ?
जर न इच्छा बोलण्याची, साथ मग सहवास नाही

क्षीण जगण्याने उचलला केव्हढा का भार कळते

जर तराजूतून माझे तोलले उच्छ्‌वास नाही

कालचे उच्छ्‌वास आता राग सुखदायी जगी ह्या
मधुर झाले गान; होते दग्ध-कंठ-प्रलाप माझे

गीत हे नाही, जगा, हे वेदनांचे माप माझे !

२.
उच्चतम मी पर्वताचे शिखर जेव्हा लक्ष्य केले,
मत्त हो‍उन मानवाने शीर मानाने उचलले,

गाठले मी ध्येय, विजयाचा जगी मग नाद घुमला

खूप घुमला, गीत-स्वर कोणीच पण ऐकू न शकले;

आज अणुरेणूतुनी झंकार येइल नूपुरांचा,
खड्‍ग जीवन, कापती पात्यावरी पद आप माझे

गीत हे नाही, जगा, हे वेदनांचे माप माझे !

३.
लागते गायन घुमू विश्वात तेव्हा क्रंदतो मी,
दरवळे सुरभि जगी तेव्हा उसासे टाकतो मी,

हो‍उ लागे सरस जग तेव्हाच अश्रू गाळतो मी,

विश्व-जीवन-ज्योत तेवाया स्वत:ला जाळतो मी !

मागणी स्वर्गाकडे केलीस आवेशात कुठल्या ?-
पुण्य येता ह्या जगी, उदयास यावे पाप माझे !

गीत हे नाही, जगा, हे वेदनांचे माप माझे !

४.
जे हृदी टोचीत होते तीव्रतेने शूल हो‍उन,
ते करी पडले जगाच्या कल्पतरुचे फूल हो‍उन,

शिकत आहे विश्व आता ज्ञान ज्याच्यातून प्रिय ते

प्राप्त मज भीषण चुकीची जाहले चाहूल हो‍उन;

ह्या जगाशी फक्त माझा एव्हढा संबंध होता -
जे जगा वरदान, होते तेच पण अभिशाप माझे !

गीत हे नाही, जगा, हे वेदनांचे माप माझे !

५.
ओवुनी सूत्रात शब्दांच्या फुलांना भावनांच्या,
मी खुशीने ठेवले विस्तीर्ण रस्त्यावर जगाच्या,

माळले केसात कोणी, कोण लाथाडून गेले,

वळुनी क्षणभर पाहिले ना मी उपेक्षेला कुणाच्या;

ठेव होती खूप नाजुक, खूप अन्‌ दायित्व मजवर,
ना अता चिंता फुलांना पोळतिल संताप माझे

गीत हे नाही, जगा, हे वेदनांचे माप माझे !


-------------------------------
मूळ हिन्दी कविता : कवि का गीत
कवि : श्री. हरिवंशराय ’बच्चन’


१.
काम क्या समझूँ न हो यदि गाँठ उर की खोलने को ?
संग क्या समझूँ किसी का हो न मन यदि बोलने को ?

जानता क्या क्षीण जीवन ने उठाया भार कितना,

बाट में रखता न यदि उच्छ्‌वास अपने तोलने को ?

हैं वही उच्छ्‌वास कल के आज सुखमय राग जग में,
आज मधुमय गान, कल के दग्ध-कंठ-प्रलाप मेरे ।

गीत कह इसको न, दुनिया, यह दुखों की माप मेरे !

२.
उच्चतम गिरि के शिखर को लक्ष्य जब मैंने बनाया,
गर्व से उन्मत्त होकर शीश मानव ने उठाया,

ध्येय पर पहुँचा, विजय के नाद से संसार गूँजा,

खूब गूँजा किन्तु कोई गीत का स्वर सुन न पाया;

आज कण-कण से ध्वनित झंकार होगी नूपुरों की,
खड्गण-जीवन-धार पर अब हैं उठे पद काँप मेरे ।

गीत कह इसको न, दुनिया, यह दुखों की माप मेरे !

३.
गान हो जब गूँजने को विश्व में, क्रन्दन करूँ मैं,
हो गमकने को सुरभि जब विश्व में आहें भरूँ मैं,

विश्व बनने को सरस हो जब, गिराऊँ अश्रु मैं तब,

विश्व-जीवन-ज्योति जागे, इसलिए जलकर मरूँ मैं !

बोल किस आवेश में तू स्वर्ग से यह माँग बैठा ?-
पुण्य जब जग के उदय हों तब उदय हों पाप मेरे !

गीत कह इसको न, दुनिया, यह दुखों की माप मेरे !

४.
चुभ रहा था जो हृदय में एक तीखा शूल बनकर,
विश्व के कर में पड़ा वह कल्पतरु का फूल बनकर,

सीखता संसार अब है ज्ञान का प्रिय पाठ जिससे,

प्राप्त वह मुझको हुई थी एक भीषण भूल बनकर;

था जगत का और मेरा यदि कभी सम्बन्ध तो यह -
विश्व को वरदान थे जो थे वही अभिशाप मेरे !

गीत कह इसको न, दुनिया, यह दुखों की माप मेरे !

५.
भावना के पुष्प अपनी सूत्र-वाणी में पिरोकर,
धर दिये मैंने खुशी से विश्व के विस्तीर्ण पथ पर,

कौन है सिर पर चढ़ाता, कौन ठुकराता पगों से,

कौन है करता उपेक्षा, मुड़ कभी देखा न पल भर;

थी बड़ी नाजुक धरोहर, था बड़ा दायित्व मुझ पर,
अब नहीं चिन्ता इन्हें झुलसा न दे सन्ताप मेरे ।

गीत कह इसको न, दुनिया, यह दुखों की माप मेरे !

श्री. हरिवंशराय 'बच्चन' ह्यांच्या 'मधुकलश' कवितासंग्रहातील 'कवि की निराशा' ह्या कवितेचा अनुवाद


१.

दुःख आणिक अडचणींना दूर केले हासुनी मी,
धीर धरुनी संकटीही आपणा सांभाळले मी,

मात्र पडणे पर्वताचे मी शिरी साहू न शकलो,

भार होता जीवनाचा, अधरी प्याला लावला मी;

करुनि रात्रंदिवस निंदा थकवली जिह्वा जगाने,
व्यर्थ; होते रंजनाचे सबब ते मधुपान माझे !

जग विचारी, का असे नैराश्यभरले गान माझे ?


२.
चमकतो रात्रीस जो तारा, प्रभेने फिकट होतो,
अन् नभीचा वाढणारा चंद्र पुन्हा क्षीण होतो,

क्षीण अन् होऊन पुरता म्लान, मग द्युतिमान होतो,

गोंधळुन चक्रात ह्या आजन्म मी तल्लीन होतो;

साजरा करू विजय कुठला, दुःख पाडावात कुठल्या ?
रात-दिन-सम जड क्रमाने बद्ध पतनोत्थान माझे

जग विचारी, का असे नैराश्यभरले गान माझे ?


३.
फुलुनि मृदु-सुकुमार-कलिका-पुष्प ते सुकुनी न जावो
बहरलेल्या उपवनी शिशिरातला वायू न येवो,

कोकिळा सकरुण स्वरांनी सोडुनी ना वृक्ष जावो,

जे युगांचे स्वप्न कविचे ते कधी खोटे न होवो

हे न झाले तर सुखांचे कोणत्या मी गीत गावे ?
मागणे कुठले जगाने पूर्ण केले सान माझे ?

जग विचारी, का असे नैराश्यभरले गान माझे ?


४.
वृद्ध, अपुऱ्या मी जगी, माझ्यात पुण्य नि पाप आहे,
चांगले, वाईट ह्यांची छापही माझ्यात आहे,

अपयशी केवळ मला ठरवून जग अन्याय करते,

साथिने माझ्यात दोषांच्या गुणांचे माप आहे

मी जगा अभिशाप आहे, अन् जगा वरदानही मी;
शाप साऱ्यांना दिसे पण छन्न हे वरदान माझे !

जग विचारी, का असे नैराश्यभरले गान माझे ?


५.
फुलुन गर्वाने न गेलो लोळता लक्ष्मी पदाला,
करत थट्टा मी लयाची विसरलो नाही स्वतःला

देउनी आशीष स्वर्गा झुकवतो शिर भूमिपुढती !

उसळुनी सिंधू-उरी आमोद जैसा बुडबुड्याला;

एक माझ्या लघु पदाने मोजले वैभव धरेचे !
दीन जग करणार कैसे, सांग ना, सन्मान माझे ?

जग विचारी, का असे नैराश्यभरले गान माझे ?


६.
तेज विश्वासामुळे होते उरी, काळोख आता,
राहिली संदेह-शंकांचीच वस्ती येथ आता,

वाट कोणी दाखवावी, सर्व अन् पथभ्रष्ट येथे,

केव्हढा गोंगाट, "मत माझे बरोबर" सर्व म्हणता

हर दिशेने जाउनी मागे फिरे, मग धाव घेई;
ध्येय कोठे, ओळखू शकले न जीवन- यान माझे !

जग विचारी, का असे नैराश्यभरले गान माझे ?


७.
एक मधुवनि भ्रमण करते अन् दुजे मरुभूत पाउल,
ह्या करी जीवन-सुधा-रस अन् करी दुसऱ्या हलाहल,

ऐकतो नंदनपरीचे गान, क्रंदन भिक्षुणीचे,

घन तमाच्या पाहतो मांडीवरी मी ज्योत निर्मल;

आस, मग नैराश्य, अन् मग शून्यसे हृदयात काही,
कण-समूहांनी विरोधी जाहले निर्माण माझे

जग विचारी, का असे नैराश्यभरले गान माझे ?


८.
कल्पना-पथ अनुसरोनी पोचलो मी नियति-दारा,
नयन झुकवुन लिहित होती एक पुस्तक ती उदारा,

"ही कथा आहे तुझी" सांगून मज पुस्तक दिले ते

पान पहिले उघडले अन् कंपला मम देह सारा,

'भूमिका' वाचून रडलो मी गगन-स्वप्नाभिलाषी,
दोन अध्यायात 'सांप्रत' पूर्ण लघु आख्यान माझे !

जग विचारी, का असे नैराश्यभरले गान माझे ?


९.
क्रूर काळाकडुन श्वासांचे कधी मी घेतले ऋण,
आजही सव्याज मुद्दल घेत आहे काळ मोजुन,

व्याज म्हणुनी वसुल केले गान हृदयाचे तयाने,

पण दिवस उरलेत केवळ दोन फिटण्या कर्ज सारे,

होउनी निश्चिंत मग पहुडेन मी ओढून चादर
विसरुनी केले जगाने कैक जे अपमान माझे

जग विचारी, का असे नैराश्यभरले गान माझे ?


१०.
सोडुनी सोन्यास का जमवीत बसलो धूलिकण मी ?
का वनी काट्यांत फिरलो पथ फुलांचा सोडुनी मी ?

हास्य विद्युत हटवुनी का अश्रु-धारांतुन बरसलो ?

का सुधेने न्हात असता गरळ पीण्या चाललो मी ?

उकलुनी कोडे जरी हे जग मला समजेल थोडे
होउनी जाईल त्यापूर्वीच पण अवसान माझे !

जग विचारी, का असे नैराश्यभरले गान माझे ?

श्री.हरिवंशराय 'बच्चन' ह्यांच्या 'मधुकलश' कवितासंग्रहातील 'कवि की वासना' ह्या कवितेचा अनुवाद.



१.
सृष्टिप्रारंभी उषेचे गाल होते चुंबिले मी,
बाल रविच्या भाग्यशाली दीप्त भाळा चुंबिले मी,

प्रथम संध्येचे अरुण मी चुंबुनी डोळे निजविले,

तारकामंडित निशेच्या कुंतलांना चुंबिले मी,

वायुचे रसमय अधर स्पर्शायचे अधरांस पूर्वी
मृत्तिकेच्या आज मूर्तींशी कसे अभिसार माझे !

जग म्हणे की वासनामय होत हे उद्गार माझे !


२.
विगत-बाल्य वसुंधरेचे तुंग स्तन उन्नत उभरले,
हरित भूमीतिल तरूंना धरुन मन्मथ-ध्वज फडकले,

चपल उच्छृंखल करांनी त्या दिनी उत्पात केला,

तो असे तळहाति लिहिला, वाचुनी जरि विश्व हलले;

सागराला प्राशुनीही राहिलो अतृप्त आहे,
कामिनीच्या कुच-घड्याशी आज का शृंगार माझे !

जग म्हणे की वासनामय होत हे उद्गार माझे !



३.
इंद्रधनुवर ठेवुनी शिर, मेघ करुनी शेज सुखकर
झोपलो मनसोक्त होतो बाहुपाशी चंचला धर,

दीप, रवि-शशि-तारकांनी पाहिली ती बाह्य क्रीडा,

पाहु ना शकला कुणीही स्वप्न ती सुकुमार सुन्‍दर

ठेवुनी हळुवार गेली यामिनी जी पापण्यांवर;
ही असे बनली समाधी, हे न शयनागार माझे !

जग म्हणे की वासनामय होत हे उद्गार माझे !



४.
आज माती वेढते मज पण जुना उत्साह आहे,
सोमरस जो प्राशिणारा, आज पाणी हाति आहे,

ओठ पेल्याजवळ गेले पण विवश ह्या कारणाने,

व्रत तहानेचे धरोनी बैसले मन स्वाभिमानी;

बांधलो नाही, जगा, मी देहधर्मांने, उमज तू,
जाहले विकृत जरी तन मन सदा अविकार माझे !

जग म्हणे की वासनामय होत हे उद्गार माझे !



५.
लीलया सोडून ज्यांना भुलवतो सार्‍या जनांना,
असुर, मानव अन्‌ सुरांना, वृद्ध ब्रह्मा, विष्णु, हरांना,

भंग तो करतो तपस्या सिद्ध, ऋषि, मुनि, सत्तमांची

ते फुलांचे बाण दिधले मीच पंचशरास होते;

शक्ति माझ्याजवळ थोडी ठेवली हे दान देता,
तेच मारुन करु पहातो आज मन बेजार माझे !

जग म्हणे की वासनामय होत हे उद्गार माझे !



६.
दोन प्राणांची घडावी भेट कैसी, भिंत हे तन
काळ ना मोजीत घटका, शृंखलांचा शब्द झन-झन,

वेद अन्‌ जनरीत प्रहरी पाळतीवर नित्य माझ्या,

बद्ध असल्या बंधनांनी काय आशा करिल यौवन !

छोटिशी इच्छाहि माझी अडकुनी कैदेत पडली,
विश्व क्रीडांगण नसे हे, विश्व कारागार माझे !

जग म्हणे की वासनामय होत हे उद्गार माझे !


७.
शीत पाण्याची तृषा असता निखारे सेवले मी,
आणि चिंध्यांनी स्वत:ला त्या दिनी शृंगारले मी

वेष राजस घालण्याची प्रबळ इच्छा झालि जेव्हा,

संग्रहित करण्यास इच्छा खर्चले भांडार माझे;

वासना अत्युच्च असतानाच बनलो संयमी मी,
अन्‌ क्षुधारूपात कायम सर्व ते आहार माझे !

जग म्हणे की वासनामय होत हे उद्गार माझे !


८.
काल अथ अन्‌ इति उद्या ही प्रीतिची माझ्या कहाणी,
कोण मी, मागे उरावी का जगी माझी निशाणी ?

काय मी केले जगाने जे न यापूर्वीच केले ?

का खले जर्जर जगाला मम क्षणिक यौवन-तराणी ?

लपवणे जमते मला तर जग मला साधू समजते,
शत्रु माझे, हाय, बनले, निष्कपट व्यवहार माझे !

जग म्हणे की वासनामय होत हे उद्गार माझे !

Older Posts Home