Blogger Template by Blogcrowds

कळू लागले जेव्हा मज आशय स्वप्नांचे 

कळू लागले, सरले आहे वय स्वप्नांचे 



कुठून आणू धुंदी आता तरुणपणाची? 


बंद कधीचे पडले मदिरालय स्वप्नांचे 



एक जातसे पूर्णत्वाला, लाख भंगती 


काय करावे मोल अशा मृण्मय स्वप्नांचे? 



निद्रिस्तांच्या दिग्विजयाची दौड रात्रभर 


बळी दिले जातात पहाटे हय स्वप्नांचे 



संकल्पांची होळी होता बांध तोडुनी 


पूर वाहती डोळ्यांतुन जलमय स्वप्नांचे 



प्रखर वास्तवाचा भास्कर माथ्यावर आहे 


मेणाच्या पंखांना वाटे भय स्वप्नांचे 



ऑथेल्लो मी, मीच इयागो, डेस्डिमना ती 


किती अकारण घ्यावे मी संशय स्वप्नांचे 



अमूर्त असते शैली स्वप्नांच्या चित्रांची 


अपूर्ण उरते मनोमनी वाड्.मय स्वप्नांचे

त्या युगाचे स्वप्न बघतो, सत्य जे होणार नाही

वाट त्याची पाहतो जो देव अवतरणार नाही



काय ग्लानी याहुनी बाकी असे धर्मास येणे?


झोपलेला शेषशायी का कधी उठणार नाही?



माजले सत्तांध कौरव, मातले कामांध रावण


लाज दुबळ्यांच्या घरांची राखली जाणार नाही



उंब‍र्‍यावर सांजकाळी पेंगती पाळीव बोके


एकही स्तंभातुनी का गर्जना घुमणार नाही?



'भृंग', वार्‍यावर जगाला सोडले परमेश्वराने


अन्‌ फण्यावर तोलुनी ते शेषही धरणार नाही

अभिमन्यू अन्‌ आकांक्षांचे नाते आहे

दोघांसाठी अमरत्वाचे जाते आहे



भरडायाला काळाने ठेका धरला अन्‌


सटवाई तालावर ओवी गाते आहे



व्याजावर लावू बघणार्‍यांनी सांगावे


माणुसकी का बँकेमधले खाते आहे?



अपयश दैवावर मी इथवर ढकलत होतो


तेही आता संगत सोडुन जाते आहे



घाटावरुनी जिभल्या चाटत पंडित बघती


गंगेमध्ये शव कोणाचे न्हाते आहे



सांगा, नैराश्याला नावे का ठेवू मी?


ते तर माझ्या काव्याचे उद्गाते आहे

रात्र सरली, तारकादल अस्त झाले

आणि स्वप्नांवर पहारे सक्त झाले



काळजी ढळत्या वयाची काय त्यांना


ऐन तारुण्यात जे संन्यस्त झाले?



सांग, सामोरी कशी सूर्यास जाऊ?


काजव्यांवर रात्रभर आसक्त झाले



पोळते देहास झळ त्याच्या उन्हाची


तो समजतो लाजुनी आरक्त झाले



सोडविल आधारवड वेढ्यास अलगद


कल्पनेने, वेल मी, भयग्रस्त झाले



"दूर बहरोत्तर कसा वेलीस लोटू?"


ह्या विचाराने तरू संत्रस्त झाले



प्रत्यही घेते परीक्षा मी विषाची


वाटते लोकांस मदिरासक्त झाले

माझ्यातील शब्दांचा पाचोळा
गोळा कर, जाळून टाक.
घालू नकोस सडा
नटरंगी, निरुपयोगी रूपकांचा.
उडून जातो पान उलटेस्तोवर
लक्षणार्थाचा गंध ,
आणि दिमाखात मिरवतो
फुलोरा सकृतदर्शनी शब्दार्थाचा.

निट शोध, सापडतील
अस्थानी, विन्मुख यमके,
जुळू न शकलेल्या नात्यासारखी.
त्यांची तगमग समजून घे.
परिस्थितीने जखडले आहे त्यांना
दोन धृवांवर.
त्यांची समजूत घाल,
आणि हळूच खोडून टाक त्यांना.
कारण ती कृत्रिम आहेत.

वृत्त? होते काल-परवापर्यंत
अंगभर घट्ट लपेटलेले.
फारच काकू-छाप दिसू लागले
तसे फेडून टाकले.
आता उरली आहे अंगावर
लयीची टिचभर बिकिनी.
तीही उतरणे जमेल हळूहळू
आशयाच्या आरस्पानी आविष्कारासाठी.

छ्यॅ! घुसलाच एक अनुप्रास.
बाईप्रमाणेच कवितेलाही
हा अलंकारांचा सोस काही सुटत नाही.

नाही, पण सुटेल, सोडावाच लागेल.
एकदा ठरवलय नं -
संपूर्णपणे विवस्त्र व्हायचं,
प्रतिभेच्या वेणांनी प्रसवलेलं
नैसर्गिक, अनघड लावण्य
निसुगपणे जगासमोर मांडायचं -
भोगण्यासाठी.

त्याशिवाय कवितेला
गती नाही...


श्री. हरिवंशराय बच्चन ह्यांच्या 'मधुबाला' कवितासंग्रहातील 'सुराही' ह्या कवितेचा भावानुवाद.


 


 
  
 
 १.
मी एक सुरई ती हालेची!
मी एक सुरई ती मदिरेची!
मदिरालय माझे मंदिर अन्‌
मदिरा पीणारे चेलेगण,
समजून पुजारी नित धरती
मधु-विक्रेत्याभवती रिंगण;
वाटते अप्सरांसम शोभा
मधुबालांच्या ह्या मालेची.
मी एक सुरई ती हालेची!


२.
कोकिळ-बुलबुल गाती येथे,
घंटारव, अझानही येथे,
जे ऐकुनिया पीणार्‍यांचे
होते आकर्षित चित्त इथे.
द्राक्ष्यांच्या वेलींना येथे
पावनता आहे तुळशीची.
मी एक सुरई ती मदिरेची!


३.
आर्येतर अन्‌ आर्यांसाठी,
दारे उघडी सर्वांसाठी;
मानवतेचे हे मंदिर अन्‌
सार्‍या नर-नारींच्यासाठी.
केवळ मज्जाव तया आहे
मधुतृष्णा सरलेली ज्याची.
मी एक सुरई ती हालेची!


४.
सर्वांना मान समान इथे,
सर्वां वरदान समान इथे,
मी शंभूसम लहरी दाता,
मुक्तीचे सहजी दान इथे;
त्यास्तव आवश्यकता केवळ
माझ्या नखरेल कटाक्षाची.
मी एक सुरई ती मदिरेची!


५.
ह्या मंदिरात पूजन माझे,
अभिवादन-अभिनंदन माझे,
भाग्यावर अपुल्या खुश होती
सारे घेउन दर्शन माझे;
ज्या तपामुळे पोचले इथे
पाहून झलक अन्‌ घ्या त्याची.
मी एक सुरई ती हालेची!


६.
चक्री कुंभाराच्या चढले,
वेलींच्या नक्षीने मढले,
चढविले चितेवर मग मजला,
अग्नीच्या ज्वाळांनी घडले;
जळुनी जरि राख चिता झाली,
मी उरले, जरि मी मातीची.
मी एक सुरई ती मदिरेची!


७.
मी मृत्युंजय झाले आहे,
दैवी महिमा ठरले आहे,
मनुजाच्या नीरस जन्मी मी
अमृतापरी मधुरस आहे.
ह्या एक गुणास्तव मी आत्मा
झाले आहे मधुशालेची.
मी एक सुरई ती हालेची!


८.
मधुने मजला ते नाहविती,
मग प्याले ते मजला दिसती,
माझ्याभवती राहून उभ्या
सुस्वरात मधुबाला गाती;
पूजा ऐसी ह्या भूलोकी
झाली का कुठल्या प्रतिमेची?
मी एक सुरई ती मदिरेची!


९.
मातीची प्रिय दुहिता झाले,
मधु प्राशुनिया तोषित झाले,
चालता घेउनी मधुबाला
झुळझुळता एक झरा झाले,
तो रव ऐकुन पंडित-मुल्ला
विस्मरले रीत चलाखीची.
मी एक सुरई ती हालेची!


१०.
त्यांची मनधरणी का करणे?
का त्यांच्या शापा घाबरणे?
मी स्वये स्वर्ग घेउन फिरता
प्रलयापावेतो का ठरणे?
का उद्या उगेस्तो वाट बघे
कोणी जे आज मिळे त्याची?
मी एक सुरई ती मदिरेची!


११.
मधुबालेच्या खांद्यावरुनी
उपदेश हाच देते चढुनी -
“क्षण-क्षण आयुष्याचा घ्या हो
माझ्या मादकतेने भरुनी;
ह्या क्षणभरच्या गाठी-भेटी,
मग अंतिम यात्रा एकट्याची.”
मी एक सुरई ती हालेची!


१२.
किती अल्प काळ मानव-जीवन,
मग त्यावर का इतके बंधन;
असता जर केवळ मद्येच्छुक,
प्राशू शकता तो सरते क्षण,
ओंजळीतही विरघळु शकते
खाकी वर्दी देहावरची.
मी एक सुरई ती मदिरेची!


१३.
पेल्यांसंगे बैठक जमते,
वाटपात मधुच्या मी रमते,
अगणित मुखात भरते मदिरा,
तरि कमी कधीही नच पडते,
जेथे जेथे फिरते तेथे
आरोळी उठते "दे, दे" ची.
मी एक सुरई ती हालेची!


१४.
जीवन माझे इतरांसाठी,
धुंदी माझी इतरांसाठी,
माझे पीणे आहे सिंचन
ह्या तहानल्या पेल्यांसाठी,
आनंद तयांना अन्‌ माझी
अपयशात भागी हक्काची.
मी एक सुरई ती मदिरेची!


१५.
धुंदित करणे सोपे नाही,
मधुने तृष्णा भागत नाही;
तापांनी उर मम पाझरले,
ही मद्याची धारा नाही!
उर-अश्रुंनी होते केवळ
शांती हृदयातिल ज्वालेची.
मी एक सुरई ती हालेची!


१६.
मधुपान तुम्ही कोठे केले?
निज रक्त तुम्हा मी दान दिले!
उर आक्रंदत होते माझे,
परि तोंडाने गायन केले!
जग ज्याला मम कविता म्हणते
रेखाचित्रे ती पीडेची.
मी एक सुरई ती मदिरेची!

कितीदा ठोठवावी बंद दारे
कशी माझी म्हणावी बंद दारे ?
 
निघावे माणसांचा शोध घेण्या
तशी त्यांनी करावी बंद दारे ?

समाजाच्या नव्या चित्रातली ही
प्रतीकात्मक असावी बंद दारे

सवय शहरातल्या डोळ्यांस झाली
कुणाच्याही न गावी बंद दारे

अताशा शिंगणापूरात देखिल
कडी-कुलुपे नि चावीबंद दारे...

मखरात लौकिकाच्या पळभर विराजतो मी

डोहात विस्मृतीच्या नंतर विसर्जतो मी


 

शून्यात गीत गातो, शून्यात साद देतो

विमनस्कतेत हृदयी शून्यात पाहतो मी


माझा मलाच नेतो मी फरपटत सभेला


वसने रुधिर मनाची काव्यात फेडतो मी



पठडीतल्याच ओळी अन्‌ कल्पना जुनेर्‍या


अवचित कधीतरी पण प्रतिभेस गाठतो मी



सांगू नये असेही पोटात खूप असते


बोलून जीभ माझी तरिही विटाळतो मी



विहिरीत बिंब माझे की पाणसर्प आहे ?


नि:श्वास सोडतो की फुत्कार टाकतो मी ?


देईन जलसमाधी 'भृंगा' कधीतरी मी


दुसर्‍या कुणास कोठे पाण्यात पाहतो मी ?

विहार मानू नकोस, आहे ठरीव चौकट, ठरीव वावर

कुणीतरी वेगळाच मांडून चालवी सोंगट्या पटावर



कुठून पडले जुन्या स्मृतींचे गुलाबपाणी तनामनावर

उगाच कोमेजल्या क्षणांना खलून शिंपण कलेवरावर 



गळून गेलीत सर्व पाने, जळून गेलेत सर्व मोहर

लतारुपी बांडगूळ पण आजही तरारे तरूवरावर



अधीर आहे तुझ्या मिठीच्या उबेत सर्वस्व जाळण्या मी

अखेरची मुक्ति दे मला तू पडून, विद्युल्लते, शिरावर



अता तरी हा उठेल का ह्या मनावरीचा निराश वेढा

पराभवाशी समेट केला, करून झाल्या सह्या तहावर 



सबूर, केव्हातरी तुझ्याही कुणीतरी गुणगुणेल ओळी

म्हणेल, "होता बरा कवी हा, नसेल ग़ालिब, नसेल खावर"

नका खुणेने मला बोलवू रंगमहाली होउ‌न आतुर
करिन मागणी पूरी तुमची, धीर धरा, सजणा, घटकाभर ||धृ||


ओठांवरची अमृतभरती
उधळिन, सखया, तुमच्यावरती
हक्काची मी तुमची गरती
धसमुसळेपण कशास, राया, चांदण्यात न्हाउ‌या रातभर ||१||


आवेगाला जरा आवरा
ढासळलेला तोल सावरा
नका छळू, जाउ‌ द्या दिलवरा
चंद्र-चांदण्या मातू लागता भरुन काढुया सर्व कसर ||२||


तुम्हीच सांगा कशि येउ‌ मी
सर्वांदेखत जवळ वाहु मी
कुणाकुणाची नजर टाळु मी
कसा फुलावा दिवस-उजेडी रातराणीचा मदीर मोहर ||३||


किणकिणती बांधली कंकणे
रुमझुमती उतरली नूपुरे
परि गात्रांची तार रुणझुणे
फिरू लागता तव नजरेचे मोरपीस अलगद अंगावर ||४||


गुपित सांगते तुम्हास राया
छेड न तुमची जायी वाया
आतुरली, मोहरली काया
मिठीत घ्या, मी तुम्हा लावते देहफुलाचे मादक अत्तर ||५||


अता काहिली सोसत नाही
रुसवे-फुगवे सोडा, बाई
नका हातचे राखू काही
तटतटणार्‍या भर ज्वानीची मदार तुमच्याविन कोणावर ? ||६||

Older Posts